การใส่และปริ้นเส้นยาง TPU

TPU เป็นวัสดุที่ให้ความยืดหยุ่นสูง เหมาะกับงานที่ต้องการความนิ่ม ความทนแรงกระแทก หรือความยืดหยุ่นของชิ้นงาน แต่ในทางปฏิบัติ TPU จะไวต่อความชื้นและแรงต้านในระบบป้อนเส้นมากกว่าวัสดุแข็งทั่วไป ดังนั้นก่อนเริ่มพิมพ์ควรเตรียมเส้นให้แห้ง เลือกชนิดและขนาดหัวฉีด ให้ถูกต้อง ตรวจสภาพชุดดันเส้น extruder และจัดเส้นทางป้อนเส้นให้เหมาะกับชนิด TPU ที่ใช้งาน

รายการ	รายละเอียด
รุ่นเครื่องที่เกี่ยวข้อง	Bambu Lab X2D
วัสดุที่ครอบคลุม	TPU 95A HF, TPU 90A และ TPU 85A
ลำดับความแข็ง	95A HF > 90A > 85A โดย 95A HF แข็งที่สุด และ 85A นิ่มที่สุดในกลุ่มนี้
ข้อจำกัดสำคัญ	TPU บน X2D พิมพ์ได้เฉพาะหัวซ้าย main nozzle ไม่รองรับการพิมพ์ด้วย auxiliary nozzle

1. ภาพรวมของ TPU ที่ใช้กับ X2D

TPU 85A, TPU 90A และ TPU 95A HF เป็นวัสดุ thermoplastic polyurethane ที่มีระดับความแข็งต่างกัน โดยเรียงจากแข็งไปนิ่มคือ TPU 95A HF > TPU 90A > TPU 85A วัสดุแต่ละระดับเหมาะกับงานที่ต้องการความยืดหยุ่นไม่เท่ากัน จึงควรเลือกชนิด TPU ให้ตรงกับงานก่อนตั้งค่าการพิมพ์

ในงานจริง จุดที่ต้องระวังมากเป็นพิเศษคือ TPU ดูดความชื้นได้ง่าย เมื่อเส้นมีความชื้นสะสมอยู่ภายใน น้ำจะระเหยอย่างรวดเร็วขณะถูกความร้อนที่หัวฉีด ทำให้เกิดฟองอากาศ ช่องว่าง ผิวงานไม่สวย หรือในบางกรณีอาจทำให้งานพิมพ์ล้มเหลวได้

แนะนำให้อบเส้นก่อน ถึงแม้ว่าจะเป็นเส้นที่เพิ่งซื้อและแกะออกจากซองพลาสติก ก็ควรอบเส้นก่อนใช้งาน

2. การเก็บรักษาเส้น TPU

TPU ควรเก็บในสภาพแวดล้อมที่แห้ง แนะนำให้เก็บในสภาพแวดล้อมที่ความชื้นสัมพัทธ์ต่ำกว่า 20% RH ใส่ไว้ในกล่องปิดสนิท และใส่สารดูดความชื้นไว้ภายในกล่อง วิธีนี้ช่วยลดโอกาสที่เส้นจะดูดความชื้นระหว่างรอใช้งาน โดยเฉพาะ TPU ที่เปิดใช้งานแล้วหรือวางอยู่ในห้องที่มีความชื้นสูง

สิ่งที่ควรทำ	เหตุผล
เก็บสปูลในกล่องปิด	ลดการสัมผัสอากาศชื้นโดยตรง
ควบคุมความชื้นให้ต่ำกว่า 20% RH	ลดการดูดความชื้นของ TPU ตามคำแนะนำในต้นฉบับ
ใส่ desiccant ในกล่อง	ช่วยดูดซับความชื้นภายในพื้นที่ปิด
ปิดฝากล่องทันทีหลังหยิบใช้งาน	ลดเวลาที่เส้นสัมผัสอากาศภายนอก

3. การเตรียมเส้นก่อนพิมพ์

3.1 การอบเส้น TPU

ก่อนเริ่มพิมพ์ก่อนเริ่มพิมพ์เส้น TPU ควรตรวจว่าเส้นอยู่ในสภาพแห้งหรือไม่ควรตรวจว่าเส้นอยู่ในสภาพแห้งไม่ชื้น หากไม่แน่ใจควรอบเส้นก่อนพิมพ์ โดยต้นฉบับแนะนำค่าการอบไว้สองแนวทางแนะนำค่าการอบไว้สองแนวทาง คือใช้อบด้วยคือใช้อบด้วยกล่องอบเส้น Blast หรือ Forced Air Drying Oven ที่ตั้งความร้อนในการอบที่ 70 ℃ เป็นเวลา 8 ชั่วโมง หรือใช้หรือใช้ฐานทำความร้อน heatbed ที่เปิดไว้ที่ 75–85 ℃ แล้วเอาเส้นวาง ปิดประตูเครื่อง เป็นเวลา 8 ชั่วโมง ¹

วิธีอบเส้น	ค่าที่แนะนำจากต้นฉบับ
Blast หรือ Forced Air Drying Ovenกล่องอบเส้น	70 ℃, 8 ชั่วโมง
Heatbedฐานทำความร้อน	75–85 ℃, 8 ชั่วโมง

หลังการอบ สปูลหลังการอบเส้น TPU อาจขยายตัวจากความร้อนตัวม้วนใส่เส้นอาจขยายตัวจากความร้อน เอกสารต้นฉบับระบุว่าความกว้างด้านนอกของสปูลก่อนอบอยู่ที่ประมาณความกว้างด้านนอกของม้วนเส้นก่อนอบอยู่ที่ประมาณ 65.4 mm และหลังอบอาจเพิ่มเป็นประมาณ 69.4 mm ¹ จุดนี้ควรตรวจสอบก่อนนำสปูลไปใส่ในตำแหน่งที่มีพื้นที่จำกัด เพราะสปูลที่ขยายตัวอาจเพิ่มแรงเสียดทานหรือทำให้หมุนไม่ลื่นเท่าเดิมเพราะม้วนเส้นที่ขยายตัวอาจเพิ่มแรงเสียดทานหรือทำให้ม้วนหมุนไม่ลื่น และเส้นถูกดึงลงไปที่หัวยาก

3.2 ตรวจ hotend ก่อนเริ่มพิมพ์

เนื่องจาก X2D มีแรงต้านการป้อนเส้นที่ auxiliary extruder ฝั่งขวาสูงกว่า ต้นฉบับจึงระบุชัดเจนว่าดังนั้นการปริ้นเส้น TPU สามารถพิมพ์ได้เฉพาะสามารถพิมพ์ได้เฉพาะหัวซ้ายที่เป็น main nozzle และไม่รองรับการพิมพ์ด้วยเท่านั้นและไม่รองรับการพิมพ์ด้วย auxiliary nozzle

¹

ห้ามใส่เส้น TPU ไปที่หัวขวาเป็นอันขาด เพราะอาจะทำให้เส้นปลิ้นอยู่ด้านในของชุดดันเส้น และทำให้ชิ้นส่วนเสียหายได้

หาก hotend ไม่ใช่หัวใหม่ ควรตรวจว่ามีเส้นวัสดุเดิมค้างอยู่หรือไม่ควรตรวจว่ามีเส้นพลาสติกเดิมค้างอยู่หรือไม่ หากพบว่ามีเศษเส้นหรือวัสดุเก่าค้างอยู่ ให้ทำความร้อนและทำ cold pull ด้วย PLA หรือ PETG ประมาณ 2–3 ครั้ง ตามคำแนะนำในต้นฉบับ

โดยห้ามใช้วัสดุผสมเส้นใย

ห้ามใช้วัสดุผสมเส้นใย เช่น fiber-reinforced filament สำหรับ cold pull เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดขัดหรือความเสียหายได้ ¹

Filamentชนิด TypeTPU	รู 0.2 mm hotend	รู 0.4 mm hotend	รู 0.6 mm hotend	รู 0.8 mm hotend	Anyหัวฉีด High-Flow Hotend
TPU 85A	×ห้ามใช้	×ห้ามใช้	√ใช้ได้	√ใช้ได้	×ห้ามใช้
TPU 90A	×ห้ามใช้	√ใช้ได้	√ใช้ได้	√ใช้ได้	×ห้ามใช้
TPU 95A HF	×ห้ามใช้	√ใช้ได้	√ใช้ได้	√ใช้ได้	√ใช้ได้

3.3 ตรวจ extruder และใบมีดตัดเส้น

ก่อนพิมพ์ TPU ควรตรวจ extruder ว่ามีเศษเส้นหรือสิ่งสกปรกติดอยู่หรือไม่ หากมีเศษสะสมควรถอดทำความสะอาด และถ้า feed gear สึกหรอควรเปลี่ยนใหม่ เพราะ TPU มีความยืดหยุ่นสูงกว่าเส้นแข็งทั่วไป หากเฟืองจับเส้นไม่ดีอาจเกิดอาการลื่นและป้อนเส้นไม่เสถียรได้ ¹

ต้นฉบับยังแนะนำให้ตรวจสภาพ cutter blade ด้วย เพราะใบมีดที่สึกจะส่งผลต่อการตัด TPU และเพิ่มโอกาสที่งานพิมพ์จะล้มเหลว ควรตรวจสภาพใบมีดเป็นระยะและเปลี่ยนตามคู่มือที่เกี่ยวข้องของ Bambu Lab ¹

3.4 เลือก build plate และการใช้กาว

สำหรับ build plate ต้นฉบับระบุว่า TPU ใช้งานได้กับ Cool Plate, Engineering Plate, Smooth PEI Plate หรือ High-Temperature Plate และ Textured PEI Plate แต่การใช้กาวต้องพิจารณาตามชนิดแผ่นพิมพ์ โดยเฉพาะ Textured PEI Plate ซึ่งไม่แนะนำให้ทากาว เพราะอาจทำให้ TPU ยึดเกาะมากเกินไป ¹

TPU Type	Cool Plate	Engineering Plate	Smooth PEI Plate / High-Temperature Plate	Textured PEI Plate	ต้องทากาวหรือไม่
TPU 85A / 90A / 95A HF	Recommended	Recommended	Recommended	Recommended	Yes ยกเว้น Textured PEI

4. การพิมพ์ TPU 95A HF ด้วย external spool

สำหรับ TPU 95A HF ต้นฉบับแนะนำให้พิมพ์โดยใช้ external spool ¹ ขั้นตอนนี้เน้นการจัดเส้นทางป้อนเส้นให้สั้นและลื่นที่สุดเท่าที่ทำได้ เพื่อลดแรงต้านก่อนเส้นเข้าสู่ extruder

4.1 ขั้นตอนการโหลด TPU 95A HF

ขั้นตอนที่ 1: ฐาน external spool ของ X2D จะถูกติดตั้งมาจากโรงงานที่ด้านซ้ายของเครื่อง ให้ย้ายฐานนี้ไปติดตั้งที่ด้านขวาตามภาพประกอบ ¹

ขั้นตอนที่ 2: ติดตั้ง external spool holder เข้าที่ด้านตรงข้ามของเครื่อง โดยให้แนวของ holder ถูกต้องก่อนเสียบเข้าฐาน ¹

ขั้นตอนที่ 3: เสียบ holder เข้าไปในฐานจนได้ยินเสียงคลิก แสดงว่าชิ้นส่วนเข้าที่แล้ว ¹

ข้อควรระวัง: ห้ามติดตั้ง holder กลับด้าน เพราะอาจทำให้สปูลวางไม่ถูกแนวและเพิ่มแรงต้านขณะป้อนเส้น ¹

ขั้นตอนที่ 4: ตัดท่อ PTFE ความยาวประมาณ 175 mm แล้วเชื่อมต่อ external spool holder เข้ากับช่องทางเข้าเส้นของ extruder ฝั่งซ้าย ¹

ขั้นตอนที่ 5: วางสปูล TPU 95A HF บน external spool holder และตรวจให้แน่ใจว่าสปูลหมุนได้โดยไม่มีสิ่งกีดขวาง ¹

ขั้นตอนที่ 6: บีบปลายเส้น TPU แล้วป้อนเส้นเข้าไปในท่อด้วยมืออย่างระมัดระวัง เส้นควรวิ่งเข้าไปตามท่อโดยไม่ฝืดหรือพับงอ ¹

ขั้นตอนที่ 7: ที่หน้าจอเครื่อง ให้แตะปุ่ม Load เพื่อเริ่มกระบวนการโหลดเส้น ¹

ขั้นตอนที่ 8: สังเกตที่หัวฉีด หากเส้นถูก extrude ออกมาอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ แสดงว่าการโหลดเส้นเสร็จสมบูรณ์ ¹

4.2 ขั้นตอนการ unload TPU 95A HF

เมื่อต้องการถอดเส้น TPU 95A HF ออกจาก external spool ให้แตะปุ่ม Unload ที่หน้าจอเครื่องก่อน แล้วรอจนระบบแสดงข้อความให้ดึงเส้นออกจาก external spool ของ extruder ฝั่งซ้าย จากนั้นจึงค่อยดึงเส้นออกจาก holder ด้วยมือ ¹

5. การพิมพ์ TPU 90A และ TPU 85A

สำหรับ TPU 90A และ TPU 85A ต้นฉบับระบุว่าสามารถเลือกใช้ได้สองแนวทาง คือใช้ top-mounted spool holder หรือใช้ TPU Feed Assist Module ¹ เนื่องจาก TPU สองชนิดนี้นิ่มกว่า TPU 95A HF การจัดเส้นทางเส้นให้สั้น ลื่น และไม่เกิดแรงดึงย้อนกลับจึงมีความสำคัญมากเป็นพิเศษ

5.1 ใช้ top-mounted spool holder

ก่อนเริ่มใช้งาน ต้องพิมพ์และติดตั้ง top-mounted spool holder ไว้ล่วงหน้า โดยต้นฉบับระบุว่า X2D และ P2S ใช้ขนาดเดียวกัน และแนะนำให้ดาวน์โหลดโมเดลจาก MakerWorld ในชื่อ P2S/P1S Top Spool Holder for TPU ¹

5.2 ขั้นตอนการโหลด TPU 90A หรือ TPU 85A ด้วย top-mounted spool holder

ขั้นตอนที่ 1: เปิดฝาหน้าของ toolhead แล้วถอดท่อ PTFE ที่เชื่อมกับ main nozzle ออกก่อน เพื่อเตรียมป้อนเส้น TPU เข้าทาง extruder โดยตรง ¹

ขั้นตอนที่ 2: ดึงท่อ PTFE ออกจากคลิป แล้วจัดตำแหน่งท่อไว้ด้านหลังเครื่องตามแนวที่ไม่ขวางการป้อนเส้น ¹

ขั้นตอนที่ 3: ติดตั้ง TPU top-mounted spool holder แล้ววางสปูล TPU ลงบน holder ให้สปูลหมุนได้อย่างอิสระ ¹

ขั้นตอนที่ 4: ที่หน้าจอเครื่อง ให้ตั้งอุณหภูมิ main hotend เป็น 250 °C ก่อนเริ่มป้อนเส้น ¹

ขั้นตอนที่ 5: หลัง hotend ร้อนถึงอุณหภูมิแล้ว ให้สอดเส้น TPU เข้าไปใน extruder โดยตรง จากนั้นแตะปุ่ม load หรือปุ่มลูกศรลงอย่างช้า ๆ จนเห็นว่าเส้น extrude ออกมาอย่างสม่ำเสมอ จึงถือว่าโหลดเส้นเสร็จ ¹

ข้อควรระวัง: ห้ามแตะปุ่ม load ซ้ำ ๆ อย่างรวดเร็ว เพราะ TPU อาจพันรอบเฟือง extruder และทำให้เกิดการอุดตันได้ ¹

5.3 ขั้นตอนการ unload TPU 90A หรือ TPU 85A

เมื่อต้องการถอดเส้นออก ให้แตะหน้าจอและตั้งอุณหภูมิ main hotend เป็น 250 °C ก่อน จากนั้นบีบเส้น TPU ไว้ แตะปุ่ม unload หรือปุ่มลูกศรขึ้นอย่างช้า ๆ และค่อย ๆ ดึงเส้นออกตามจังหวะที่เฟืองหมุนถอยหลัง ¹

หลังดึงเส้นออกแล้ว ให้เดินท่อ PTFE ของ main nozzle กลับตามคลิปของ cable chain และเสียบท่อกลับเข้าช่อง filament inlet ของ toolhead ให้เรียบร้อย เพื่อให้เครื่องกลับสู่สภาพพร้อมใช้งานกับเส้นทางป้อนเส้นปกติ ¹

6. ใช้ TPU Feed Assist Module

TPU Feed Assist Module เป็นอุปกรณ์เสริมที่ออกแบบมาเพื่อช่วยการพิมพ์วัสดุ flexible filament โดยเฉพาะ ต้นฉบับระบุว่าอุปกรณ์นี้รองรับการพิมพ์ TPU แบบปิด chamber และป้อนเส้นผ่านช่อง TPU-dedicated inlet โดยตรง ช่วยลดแรงต้านการป้อนเส้น ไม่ว่าสปูลจะอยู่ในทิศทางใด และช่วยลดปัญหาเส้นติดหรือขาดระหว่างพิมพ์ ¹

ถ้าต้องพิมพ์ TPU 90A หรือ TPU 85A เป็นประจำ การใช้ module ลักษณะนี้จะช่วยให้เส้นทางป้อนเส้นเสถียรกว่าและลดความเสี่ยงที่เส้นนิ่มจะคด งอ หรือเกิดแรงต้านสูงเกินไป อย่างไรก็ตาม ขั้นตอนประกอบและการใช้งาน module ควรอ้างอิงคู่มือเฉพาะของ Bambu Lab ตามที่ต้นฉบับแนะนำ ¹

7. ค่าพารามิเตอร์และตำแหน่งวางโมเดล

ต้นฉบับระบุว่าค่าพารามิเตอร์เฉพาะควรปรับตามลักษณะของโมเดลที่พิมพ์ นอกเหนือจาก preset ที่มีอยู่ในโปรไฟล์ของเครื่องหรือซอฟต์แวร์ ¹ สำหรับ TPU 85A และ TPU 90A ต้นฉบับแนะนำอุณหภูมิพิมพ์ที่ 225 ℃ , อุณหภูมิ heatbed ที่ 30–35 ℃ และไม่จำเป็นต้องเปิด chamber heating ¹

รายการตั้งค่า	คำแนะนำจากต้นฉบับ
Nozzle temperature สำหรับ TPU 85A และ TPU 90A	225 ℃
Heatbed temperature	30–35 ℃
Chamber heating	ไม่จำเป็นต้องเปิด
Volumetric speed limit	คงค่า default ไว้ ไม่แนะนำให้เพิ่มความเร็วพิมพ์
Dynamic flow calibration	เลือก Auto หรือ Off
ตำแหน่งวางโมเดล	วางไว้ช่วงกลางค่อนไปด้านหน้าของ build plate

เหตุผลของการวางโมเดลไว้บริเวณกลางค่อนไปด้านหน้าของ build plate คือช่วยลดแรงเสียดทานระหว่างเส้น TPU กับท่อ PTFE ตามคำแนะนำในต้นฉบับ ¹ สำหรับ TPU ที่นิ่มมาก การลดแรงเสียดทานในเส้นทางป้อนเส้นมักส่งผลต่อความเสถียรของงานพิมพ์มากกว่าที่หลายคนคาดไว้

8. สรุปแนวทางเลือกวิธีป้อนเส้น TPU

หากต้องการพิมพ์ TPU บน X2D ให้เริ่มจากการเลือกชนิด TPU แล้วเลือกเส้นทางป้อนเส้นให้เหมาะสม TPU 95A HF ควรใช้ external spool ตามคำแนะนำของต้นฉบับ ส่วน TPU 90A และ TPU 85A ควรใช้ top-mounted spool holder หรือ TPU Feed Assist Module เพื่อลดแรงต้านระหว่างการป้อนเส้น ¹

สถานการณ์	แนวทางที่แนะนำ
พิมพ์ TPU 95A HF	ใช้ external spool และต่อท่อ PTFE เข้าช่อง extruder ฝั่งซ้าย
พิมพ์ TPU 90A หรือ TPU 85A แบบทั่วไป	ใช้ top-mounted spool holder และโหลดเส้นเข้าทาง extruder โดยตรง
พิมพ์ TPU นิ่มเป็นประจำ หรือต้องการลดปัญหาเส้นติด	พิจารณาใช้ TPU Feed Assist Module
ใช้ hotend เดิมที่เคยพิมพ์วัสดุอื่น	ตรวจเศษวัสดุค้าง และทำ cold pull ด้วย PLA/PETG 2–3 ครั้งหากจำเป็น
ใช้ Textured PEI Plate	ไม่ควรทากาว เพราะ TPU อาจยึดเกาะมากเกินไป

9. ก่อนเริ่มพิมพ์จริง ควรตรวจอะไรบ้าง

ก่อนกดเริ่มพิมพ์ ควรตรวจให้ครบ 5 เรื่องหลัก ได้แก่ เส้น TPU แห้งและเก็บมาดี, hotend ถูกชนิดตามตาราง compatibility, extruder และ cutter blade อยู่ในสภาพสมบูรณ์, build plate เหมาะสมและใช้กาวถูกวิธี และเส้นทางป้อนเส้นไม่มีจุดฝืดหรือมุมหักงอ ขั้นตอนเหล่านี้ช่วยลดโอกาสเกิดปัญหา clog, under-extrusion, เส้นพันเฟือง หรือชิ้นงานหลุดจากแผ่นพิมพ์ระหว่างทำงาน

หากทำตามขั้นตอนแล้วยังพบปัญหาซ้ำ เช่น เส้นไม่ออก หัวฉีดตัน เส้นลื่นที่เฟือง หรือผิวงานมีฟองจากความชื้น ควรเก็บข้อมูลให้ครบก่อนส่งให้ทีมซัพพอร์ต เช่น ชนิด TPU, ขนาด hotend, รูปแบบการป้อนเส้น, อุณหภูมิที่ใช้, รูปชิ้นงานเสีย และ log ของเครื่อง เพื่อให้วิเคราะห์สาเหตุได้แม่นยำขึ้น

แหล่งอ้างอิง

---

1. Bambu Lab Wiki, “TPU Printing Guide for X2D,” หน้าเอกสารต้นฉบับสำหรับการพิมพ์ TPU 95A HF, TPU 90A และ TPU 85A บน Bambu Lab X2D, แก้ไขล่าสุดตามข้อมูลในหน้า Wiki. https://wiki.bambulab.com/en/x2d/manual/tpu-printing-guide   ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩